تدوین راهنمای جامع«برنامه توانمندسازی و جامعه‌پذیری» ویژه بهبودیافتگان از اختلال مصرف الکل (ERP)

کارفرما: معاونت پیشگیری و درمان اعتیاد سازمان بهزیستی کشور- سال 1396

این راهنما که در حقیقت حاصل ترکیبی از چند مطالعه کیفی و فرایند اقدام پژوهی است، پس از درک ضرورت پرداختن به توانمندسازی و جامعه پذیری افرادی که مراحل اولیه درمان و بهبودی خویش را سپری کرده اند آغاز و به استناد مفاد سند ملی پیشگیری، درمان و کاهش آسیب الکل و مصوبات کمیته ملی مربوط در طی چهار مرحله و در بازه زمانی بیش از یک سال تدوین گردید. برای تدوین این راهنما ابتدا مرور گسترده ای در منابع ملی و بین المللی معتبر صورت گرفت و همزمان تجارب موفق بومی و نیز بهترین اقدامات کشورهای مختلف مطالعه شد. پس از تحلیل داده های ثانویه و طبقه بندی موضوعات محوری، برای درک بهتر فرایند توانمندسازی و جامعه پذیری بهبودیافتگان و همچنین مراقبت های لازم پس از بهبودی اولیه، بخش کیفی مطالعه شامل انجام مصاحبه های عمیق با صاحب نظران، بحث گروهی متمرکز با ارایه دهندگان خدمت و خدمت گیرندگان صورت گرفت و در عین حال به نتایج ارزیابی مراکز بهبود و بازتوانی افراد با اختلال مصرف مواد (موسوم به کمپ) و مراکز توانمندسازی و جامعه پذیری بهبودیافتگان مواد که به صورت آزمایشی در ده استان کشور فعالیت می نمودند، توجه شد. در مرحله بعد با استفاده از نتایج مراحل گذشته، چارچوب مفهومی و الگوی توانمندسازی و جامعه پذیری برای بهبود یافتگان از اختلال مصرف مواد(در مفهوم عام مواد) طراحی گردید و در ادامه برای تاکید بیشتر بر اختلال مصرف الکل مرور مجددی در منابع صورت گرفت تا مولفه های اختصاصی درمان، بازتوانی و جامعه پذیری در الکل استخراج و در چارچوب تدوین شده گنجانیده شود. پس از تدوین چارچوب و الگوی مورد نظر رویکردهای مناسب و راهبردهای اختصاصی برای دستیابی به اهداف از پیش تعیین شده انتخاب شد و برنامه جامعی برای توانمندسازی، جامعه پذیری و مراقبت های پس از بهبود تحت عنوان Empowerment & social Reintegration Plan تدوین گردید. طراحی نظامی برای استقرار برنامه تدوین شده و الگوی مورد نظر بخش مهمی بود که با استفاده از نشست‌های خبرگان و نیز جلسات مشورتی با سیاستگذاران و ارایه دهندگان خدمت در مرحله چهارم صورت گرفت و در آن به ظرفیت های موجود کشور توجه ویژه گردید. بدین ترتیب برای استقرار برنامه دو راهبرد جداگانه اتخاذ شد، اولین راهبرد ادغام برنامه تدوین شده تحت عنوان توانمند سازی و جامعه پذیری(ERP) در مراکز درمان، بهبود و بازتوانی موجود کشور اعم از مراکز سرپایی و یا اقامتی و در واحدهایی تحت عنوان واحد توانمند سازی و جامعه پذیری(ERU) بود و دومین راهبرد؛ تاسیس مراکز اختصاصی توانمندسازی و جامعه پذیری برای اجرای کامل برنامه به صورت مستقل بدین ترتیب امکان توسعه برنامه با توجه به ظرفیت های موجود کشور نیز تسهیل گردید.

در این راهنما به جنبه‌های مختلف بازتوانی فیزیکی، ذهنی و روحی، التیام روابط، مراقبت از خود و یافتن روش‌های جدید زندگی پرداخته‌شده‌است.  براساس مراحل پیش بین شده افراد بهبود یافته بعد از غربالگری و ارزیابی‌های اولیه مورد پذیرش نهایی قرار گرفته و برایشان برنامه توانمندسازی و جامعه‌پذیری مناسب طراحی‌می‌شود تا با استفاده از ظرفیت‌های موجود آن را به اجرا دربیاورند.  این برنامه با استفاده از نیازهای فرد طراحی‌شده و رویکرد غالب در اجرای این برنامه‌ها رویکرد مدیریت مورد است که از ابتدا با یک نظام مناسب ارزیابی، غربالگری و ارجاع و حمایت‌های بعدی کلیه نیازهای فرد را پوشش می‌دهد و انتظار می رود طی برنامه تصویب شده در کمیته ملی پیشگیری، درمان و کاهش آسیب الکل به تدریج در برنامه های بهبود و بازتوانی در مراکز مجاز ادغام یافته در مراکز توانمندسازی و جامعه پذیری نیز اجرا شود.